Nhận xét cuối cùng trong Về Tính Chắc Chắn được viết vào ngày 27 tháng 4, một ngày trước khi Wittgenstein mất ý thức hoàn toàn. Một ngày trước đó là sinh nhật lần thứ sáu mươi hai của ni. Ni biết đó sẽ là lần sinh nhật cuối cùng của mình. Khi bà Bevan đưa cho ông một chiếc chăn điện, vừa nói vừa đưa cho ni: ‘Many happy returns!’, ni nhìn chăm chăm vào bà và trả lời: ‘ There will be no returns.’
Ni trở nặng vào đêm hôm sau, sau khi ni và bà Bevan trở về sau chuyến đi dạo hàng đêm ở quán rượu. Khi được Tiến sĩ Bevan cho biết rằng ông chỉ còn sống được vài ngày nữa, ni thốt lên ‘Tốt thôi!’ Bà Bevan đã ở lại với ni vào đêm ngày 28 và nói với ni rằng, những người bạn thân của ông ở Anh sẽ đến vào ngày hôm sau. Trước khi hôn mê, ni nói với bà: ‘Hãy bảo họ rằng tôi đã có một cuộc sống tuyệt vời.’
Ngày hôm sau Ben, Anscombe, Smythies và Drury tập trung tại nhà của Bevans để ở bên Wittgenstein khi ni qua đời. Smythies đã đi cùng Cha Conrad, nhưng không ai quyết định liệu Cha Conrad có nên đọc kinh cho người sắp chết và giải tội có điều kiện (conditional absolution,) hay không, mãi đến khi Drury nhớ lại lời nhận xét của Wittgenstein rằng ni hy vọng những người bạn Công giáo của mình cầu nguyện cho ông. Điều này giải quyết xong vấn đề này, và tất cả họ đi lên phòng của Wittgenstein và quỳ xuống trong khi Cha Conrad đọc những lời cầu nguyện thích hợp. Ngay sau đó, bác sĩ Bevan tuyên bố ni đã chết.
Sáng hôm sau, ni được chôn cất theo nghi thức Công giáo tại Nhà thờ St Giles, Cambridge. Quyết định làm điều này một lần nữa là do hồi ức của Drury thúc đẩy. Ni nói với những người khác:
Tôi nhớ Wittgenstein đã từng kể cho tôi nghe về một biến cố trong cuộc đời của Tolstoy. Khi anh của Tolstoy qua đời, Tolstoy, lúc đó là một nhà phê bình nghiêm khắc đối với Nhà thờ Chính thống Nga, đã cử linh mục giáo xứ đến và cho phép anh ông được mai táng theo nghi thức Chính thống giáo. ‘Bây giờ,’ Wittgenstein nói, ‘đấy chính xác là điều tôi nên làm trong một trường hợp tương tự.’
Khi Drury nhắc lại việc này, mọi người đều đồng ý rằng mọi bài kinh cầu nguyện thông thường của Công giáo La Mã sẽ do một linh mục đọc ngay bên mộ, mặc dù Drury thừa nhận: ‘Kể từ đó, tôi cứ băn khoăn mãi, không biết những gì chúng tôi làm lúc đó có đúng hay không’. về điều này, nhưng rắc rối có lẽ bắt nguồn từ việc nghi ngờ liệu câu chuyện về Tolstoy có phù hợp với hoàn cảnh đấy hay không. Vì mấu chốt của câu chuyện là, mặc dù bản thân không phải là tín đồ của Nhà thờ Chính thống, Tolstoy có sự nhạy cảm để tôn trọng đức tin của anh mình. Nhưng trong trường hợp của Wittgenstein, vị trí bị đảo ngược: chính Anscombe và Smythies, chứ không phải ni, là những người trung thành với đức tin Công giáo.
Wittgenstein không phải là người Công giáo. Ni đã từng nhiều lần nói, cả trong những cuộc trò chuyện và trong các bài viết của mình, rằng ông không thể bắt mình tin vào những điều mà người Công giáo tin. Quan trọng hơn, ni cũng không theo đạo Công giáo. Tuy nhiên, dường như một buổi lễ tôn giáo vẫn có gì đó phù hợp trong đám tang của ni. Bởi vì, theo một cách nào đó, dù quan trọng nhưng khó định nghĩa được, ni đã sống một cuộc đời tôn giáo.
Vài ngày trước khi qua đời, Drury đến thăm Wittgenstein ở Cambridge và nhận xét với ông: ‘Thật kỳ lạ là, mặc dù tôi biết mình không còn sống được bao lâu, nhưng tôi chưa bao giờ thấy mình nghĩ về một “cuộc sống tương lai”. Mọi quan tâm của tôi vẫn là cuộc sống này và công việc viết lách.’ Nhưng nếu Wittgenstein không nghĩ đến cuộc sống tương lai, thì ông đã nghĩ đến việc mình có thể bị phán xét như thế nào. Không lâu trước khi qua đời, ông đã viết:
Gót có thể nói với tôi: ‘Ta phán xét ngươi từ chính miệng ngươi. Ngươi đã rùng mình ghê tởm về những hành động của chính ngươi khi thấy những hành động ấy nơi người khác.’
𝑇𝑎 đ𝑎𝑛𝑔 𝑝ℎ𝑎́𝑛 𝑥𝑒́𝑡 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛𝑖 𝑡𝑢̛̀ 𝑐ℎ𝑖́𝑛ℎ 𝑚𝑖𝑒̣̂𝑛g 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛𝑖. 𝑁𝑔𝑢̛𝑜̛𝑖 đ𝑎̃ 𝑟𝑢̀𝑛𝑔 𝑚𝑖̀𝑛ℎ 𝑔ℎ𝑒̂ 𝑡𝑜̛̉𝑚 𝑣𝑒̂̀ 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 ℎ𝑎̀𝑛ℎ đ𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐ℎ𝑖́𝑛ℎ 𝑚𝑖̀𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑖 𝑛ℎ𝑖̀𝑛 𝑡ℎ𝑎̂́𝑦 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 ℎ𝑎̀𝑛ℎ đ𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑎̂́𝑦 𝑛𝑜̛𝑖 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑘ℎ𝑎́𝑐”
Sự hòa giải với Gót mà Wittgenstein tìm kiếm không phải là để mong được chấp nhận trở lại vòng tay của Giáo hội Công giáo; đó là một sự nghiêm túc và chính trực về mặt đạo đức sẽ vượt qua sự giám sát của ngay cả những qua toà nghiêm khắc nhất, lương tâm của chính mình: ‘Gót ở trong lòng tôi’.
Leave a Reply