Dẫn luận về SCHOPENHAUER
Christopher Janaway
Trịnh Huy Hoá dịch – NXB Hồng Đức.
Viết tắt:
THH: Bản dịch này của Trịnh Huy Hoá
JANAWAY: SCHOPENHAUER – A Very Short Introduction
NX: Nhận xét
********************************
Trang 231
********************************
1.
THH:
[Wittgenstein nói:] ‘Nhìn thế giới thay cho CÁC GIốNG LOÀI (dưới khía cạnh vĩnh cửu),’ – một ý tưởng khác của Schopenhauer – ‘là xem nó như một toàn thể, và đây là một cảm giác thần bí..
JANAWAY:
To view the world sub specie aeterni (under the aspect of eternity) ” another of Schopenhauer’s ideas ” is to view it as a whole , and this is a mystical feeling, says Wittgenstein.
NX:
– Tác giả dùng ‘sub specie aeterni’, và có mở ngoặc câu dịch tiếng Anh tương đương ‘under the aspect of eternity’. ‘Sub specie aeterni’ là cụm nói nổi tiếng của Spinoza, được Schopenhauer mượn lại, và Wittgenstein mượn lại Schopenhauer:
‘Đây chính là điều Spinoza nghĩ đến khi viết: Mens aeterna est, quatenus res sub aeternitatis specie concipit [Tinh thần là mãi mãi trong chừng mực nó nhìn mọi sự dưới góc độ vĩnh hằng] (Đạo đức học, V, chắt 31, chú thích).’
Dễ dàng kiểm tra, không có ‘CÁC GIốNG LOÀI’ nào ở đây, chưa kể đọc nghe rất vô nghĩa, làm sao ‘nhìn thế giới thay cho CÁC GIốNG LOÀI’ được!
Tạm dịch:
Nhìn thế giới dưới góc độ vĩnh cửu (sub specie aeterni) — một ý tưởng khác của Schopenhauer — ‘là nhìn thế giới như một chỉnh thể’; và Wittgenstein nói rằng đây chính là một cảm thức bí ẩn.
********************************
2.
THH:
LƠ LỬNG TRÊN Tractatus là cảm giác về một thứ gì đó chỉ xuất hiện một cách gián tiếp trong văn bản.
JANAWAY:
There HANGS OVER the Tractatus the sense that it is about something that appears only obliquely in the text.
NX:
Mặc dù ‘HANGS OVER’, theo từ điển có một nét nghĩa là ‘LƠ LỬNG’, mà thật ra còn có các nết nghĩa khác, ví dụ, ‘thõng xuống, lòng thòng,…’ Ở đây cũng chưa phải là sạn, nhưng không đạt [theo cảm nhận cá nhân].
TẠM DỊCH
Xuyên suốt (hoặc bàng bạc khắp) Tractatus là một cảm giác rằng, sách đang nói về một thứ gì đó lẫn khuất, mông lung.
********************************
3.
THH:
Tác giả nói rằng ý nghĩa của cuốn sách là một ý nghĩa ‘đạo đức’, và trong cuốn sách nó lộ ra rằng đạo đức KHÔNG THể ĐƯợC DIễN ĐạT THÀNH ĐỀ NGHỊ, mà phải thể hiện chính nó.
JANAWAY:
Its author said that the meaning of the book was an ‘ethical’ one, and in the book it transpires that ethics CANNOT BE PUT INTO PROPOSITIONS, BUT MUST SHOW ITSELF.
NX:
A. ‘CANNOT BE PUT INTO PROPOSITIONS’: dịch thành ‘KHÔNG THể ĐƯợC DIễN ĐạT THÀNH ĐỀ NGHỊ’ thì không thể chấp nhập được! Thật kỳ lạ, cả tác phẩm đồ sộ Tractatus chỉ xoay quanh khái niệm ‘PROPOSITION’ (‘ĐỀ XUẤT’ nếu nhờ Google dịch ). ‘ĐỀ NGHỊ’ khiến ta liên tưởng đến ‘LỜI ĐỀ NGHỊ KHIẾM NHÃ’ (Indecent Proposal), có lẽ người dịch nhầm ‘proposition’ với ‘Proposal’ chăng?
B. Khái niệm ‘SHOW’ cũng là khái niệm then chốt của Witt., bạn nào đã đọc Witt. hẳn sẽ biết ý nghĩa của từ kỹ thuật này, và nó không có nghĩa là ‘thể hiện’ theo ý nghĩa thông thường.
********************************
4.
THH:
Wittgenstein rõ ràng GẶP RẮC RỐI bởi ý nghĩ là một khi thế giới đã được mô tả bằng ngôn ngữ, thì những câu hỏi thực sự lớn, chẳng hạn như ‘tôi’ là gì, chúng liên quan đến thế giới như thế nào, vấn đề của thế giới là gì, và cái thiện đến từ đâu, đã hoàn toàn không được động đến.
JANAWAY:
Wittgenstein was clearly TROUBLED by the thought that once the world had been described in language, the really big questions, such as what the ‘I’ was, how it related to the world, what the point of the world was, and where good and evil came from, were left entirely untouched.
NX:
Xét về câu dịch, theo nghĩa đen thì OK; tuy nhiên, khi ‘Wittgenstein rõ ràng GẶP RẮC RỐI’ thì rõ ràng là không ổn… Bạn đọc tự nhận xét và đưa ra sửa đổi cần thiết.
********************************
5.
THH:
Vì vật lộn với những vấn đề này, bản đồ vấn đề mà trên đó ông cố gắng định vị chúng đã được cung cấp ở một mức độ lớn theo triết lý của Schopenhauer.
JANAWAY:
As he struggled with these issues, the map on which he attempted to plot them was provided to a large extent by Schopenhauer’s philosophy.
NX:
Đọc câu dịch rất khó hiểu. Bạn đọc tự nhận xét và đưa ra cách dịch thay thế.
********************************
6.
THH:
Đó là những cuốn ghi chép ĐặC BIệT RÕ RÀNG, nơi từ vựng lặp đi lặp lại về chủ thể và ‘khách thể’, ‘ý chí và ý niệm’, ‘thế giới’ VÀ ‘TÔI’ CÓ ĐƯợC BấT Kỳ THứ GÌ TRÔNG GIốNG NHƯ Sự HIểU BIếT CHỉ KHI ĐƯợC XEM NHƯ MộT Cố GắNG Để SUY NGHĨ THấU SUốT CÁC Sự VậT VớI Sự TRợ GIÚP CủA SCHOPENHAUER.
JANAWAY:
This is PARTICULARLY CLEAR FROM his early notebooks, where the repeated vocabulary of ‘subject’ and ’object’, ‘will’ and ‘representation’, ‘world’ and ‘I’ ACQUIRES ANY SEMBLANCE OF INTELLIGIBILITY ONLY WHEN VIEWED AS AN ATTEMPT TO THINK THINGS THROUGH WITH SCHOPENHAUER’S HELP.
NX:
Thú thật, có lẽ đã già, mình đọc lùng bùng làm sao và không thể hiểu được câu dịch.
Nhận xét và dịch thì xin dành cho bạn đọc.
Leave a Reply