Trần Đình Thắng nhặt sạn
KỲ 5
Cát, sạn và sỏi trong bài dịch CÁCH NGÔN
Tác giả: I. KANT
Dịch giả: Đỗ Quốc-Bảo và Nguyễn Huy-Đăng
–Trong Vén Mây Giữa Trời – Kỷ Yếu 300 Năm Kant Ban Chủ biên: Trần Văn Đoàn, Lưu Hồng Khanh, Bùi Văn Nam Sơn, Nguyễn Xuân Xanh.
Nxb: Hồng Đức
Năm xuất bản: 2025
Viết tắt:
ĐQB: Bản dịch “CÁCH NGÔN”
Đ: Bản gốc tiếng Đức
X: Nhận xét
Sạn chuyên môn:
- Tiếng Việt trính xác
- Đọc hiểu
ĐQB (tr. 204):
“TIềN HậU NHấT TRÍ là nghĩa vụ tối cao của một triết gia, nhưng lại là thứ hiếm thấy nhất.”
ĐỨC
“Consequent zu sein, ist die größte Obliegenheit eines Philosophen und wird doch am seltensten angetroffen.”
ANH: (Để bạn đọc tham khảo)
“CONSISTENCY is the highest obligation of a philosopher, and yet the most rarely found.”
(CRITIQUE OF PURE REASON; A44)
NHẬN XÉT
- Một ông Mỹ, có vợ Việt, nói tiếng Việt rất sõi; không những những vậy lại rất ghiền món lòng heo mắm tôm. Một buổi chiều thu, ông Mỹ nói với vợ là đi mua lòng heo. Chẳng bao lâu, bà vợ thấy ông chồng Mỹ trở về tay không nên hỏi lý do. Ông Mỹ nói là ra tiệm quen mua nhưng thấy tiệm trưng bảng “HẾT LÒNG PHỤC VỤ QUÝ KHÁCH” nên đành đi về. Bà vợ kêu trời: “LÒNG” trong “HẾT LÒNG PHỤC VỤ QUÝ KHÁCH” là “LÒNG NGƯỜI”, không phải “LÒNG HEO”. Chúng tôi đặt tên cho loại lỗi này là lỗi “HẾT LÒNG [HEO]”
- Chữ Đức, CONSEQUENT (tương ứng CONSISTENCY trong tiếng Anh), được ĐQB dịch là “NHẤT TRÍ”. Ta xem “NHẤT TRÍ”, trong tiếng Việt, nó có nghĩa gì. Chẳng hạn:
– (Từ điển Hoàng Phê):
nhất trí t. (hoặc đg.). Thống nhất, không mâu thuẫn nhau. Hội nghị nhất trí thông qua nghị quyết. Ý kiến thiếu nhất trí. Tôi nhất trí với anh.
– (Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí)
Toàn thể giống nhau, có cùng một ý kiến.
Nhận định nhất trí.
Xét ví dụ minh hoạ ý nghĩa của “nhất trí”:
Một băng cướp bàn bạc đi cướp heo của một công ty, sau cùng, cả băng cướp NHẤT TRÍ với cách ăn chia: thủ lĩnh đại ca được 5 phần heo, 5 phần heo còn lại chia đều cho đàn em.
Như vậy, “nhất trí”, trong trường hợp trên, được hiểu là toàn bộ băng cướp heo CÓ CÙNG Ý KIếN với cách chia phần ăn cướp theo thoả thuận nói trên và như vậy, một triết gia lớn, Kant, không thể dịch bằng chữ “NHẤT TRÍ” như cách dịch của ĐQB! - .Để hiểu đúng CONSISTENCY của Kant, thì chữ này phải được hiểu theo nghĩa chặt chẽ, bạn đọc có thể xem qua khái niệm này ở đây:
https://en.wikipedia.org/wiki/Consistency
hoặc
https://www.numberanalytics.com/blog/consistency-in-introductory-philosophy#google_vignette
KẾT LUẬN
- Cách dịch chữ trính xác của ĐQB đã phạm loại lỗi HẾT LÒNG HEO.
- Xin mời bạn đọc tham gia dịch lại, gợi ý: có thể dùng bản tiếng Anh bên trên.
Leave a Reply