Trần Đình Thắng nhặt sạn
KỲ 8
Cát, sạn và sỏi trong bài dịch CÁCH NGÔN
Tác giả: I. KANT
Dịch giả: Đỗ Quốc-Bảo và Nguyễn Huy-Đăng
–Trong Vén Mây Giữa Trời – Kỷ Yếu 300 Năm Kant Ban Chủ biên: Trần Văn Đoàn, Lưu Hồng Khanh, Bùi Văn Nam Sơn, Nguyễn Xuân Xanh.
Nxb: Hồng Đức
Năm xuất bản: 2025
Viết tắt:
ĐQB: Bản dịch “CÁCH NGÔN”
Đ: Bản gốc tiếng Đức
X: Nhận xét
Sạn chuyên môn:
- Đọc không hiểu Kant
- Kỹ năng dịch thuật kém
- Tiếng Việt không vững, không phân biệt được sự khác nhau giữa PHÈO và DỒI TRƯỜNG
ĐQB (tr. 202):
“… CÁI [giá trị của triết học] KHÁC là giá trị của lí tính đạo đức thực tiễn và được hướng đến mục đích tối hậu, một mục đích THốNG TRị TUYệT ĐốI, cụ thể là tạo ra những con người ĐÃ ĐƯợC CảI THIệN TRONG thái độ tư duy/tư tưởng.”
ĐỨC
““..DER ANDERE [der Wert der Philosophie] ist der der moralisch-praktischen Vernunft und ist auf den Endzweck der SCHLECHTHIN (KATEGORISCH) gebietend ist, nämlich IN Gesinnungen gebesserte Menschen zu schaffen, gerichtet.”
ANH (Để bạn đọc tham khảo)
“..THE OTHER [the value of philosophy] is that of moral-practical reason and is aimed at the final end, which is UNCONDITIONALLY (CATEGORICALLY) DEMANDED, namely the end of creating people WITH an improved way of thinking.”
NHẬN XÉT
- “der andere” (“the other”): chữ này ý nghĩa thì tầm thường thế mà be bé giết người, cùng với cách đóng ngoặc vuông của ĐQB thì có thể hiểu như sau đây:
“Cái [giá trị của triết học] KHÁC là” >>
“Cái giá trị của triết học KHÁC là”
Nghĩa là (trước đó) có những giá trị của triết học, ở đây lại thêm “một giá trị KHÁC của triết học”, nếu chỉ đọc bản dịch của ĐQB thì người đọc sẽ khó lòng thấy được cái dịch sai của ĐQB ở đây, bạn đọc hãy xem lại bản Anh và từ đó rút ra kết luận; và đối với bạn đọc biết tiếng Đức, chúng tôi kèm theo đầy đủ ngữ cảnh của đoạn này để TỰ phán đoán, đánh giá*. - Ở đây, ĐQB cũng cho thấy tiếng Việt không vững như đã nói trong lần trước: KHÔNG PHÂN BIỆT ĐƯỢC GIỮA ‘KHÁC’ với ‘KIA’. Hãy xem ví dụ, một giám đốc phát biểu trong một cuộc họp:
“Năm nay công ty chúng ta có hai nhân viên đặc biệt xuất sắc. Người đầu, Nguyễn Văn A,… Còn người KHÁC, Lê Văn B,…”
Bạn đọc sẽ thấy người Việt không ai nói “Còn người KHÁC” ở đây cả! Hơn nữa, việc này sẽ rõ hơn nếu dịch đúng đắn cả đoạn.
Sự tinh tế phân biệt giữa KHÁC và KIA cũng tương tự như sự khác biệt giữa PHÈO và DỒI TRƯỜNG: bạn ra tiệm cháo lòng, kêu một dĩa lòng, trong đó phèo, dồi trường lẫn lộn thì có lẽ không đáng quan tâm lắm – nhưng khi bạn kêu đĩa dồi trường chiên mà tiệm lại đem ra cho bạn đĩa phèo chiên thì đây lại là chuyện lớn!
Lỗi này chúng tôi đặt tên là LỖI PHÈO-DỒI TRƯỜNG! - “hướng đến … một mục đích THốNG TRị TUYệT ĐốI”
Đọc mà cứ hình dung Kant nói năng y như Nhậm Ngã Hành, giáo chủ Ma giáo muốn thống trị toàn bộ thế giới giang hồ! “Đạo đức” theo Kant là thế sao? - “…tạo ra những con người ĐÃ ĐƯợC CảI THIệN TRONG thái độ tư duy/tư tưởng.”
Cứ như sĩ quan miền Nam sau 30.4 được đi học CẢI TẠO! Kết hợp với “THốNG TRị TUYệT ĐốI” thì dễ dàng hình dung những sĩ quan này được CẢI TẠO rồi CẢI THIỆN như thế nào!
Bạn có thể cho ví dụ chỉ ra sự khác biệt tinh tến trong hai cấu trúc sau không?
“trở nên X trong Y”
và
“Trở nên Y có tính chất X”
KẾT LUẬN
- Toàn bộ cách dịch trính xác của ĐQB cho câu này vừa làm lạc nghĩa vừa không thể chấp nhận nổi với một cái tai nghe, đọc sách bằng tiếng Việt lâu năm.
- XIN BạN ĐọC THAM GIA DịCH CẢ ĐOẠN LạI cho xôm.
Gợi ý: có thể dùng bản tiếng Anh bên trên.
* Đoạn gốc Đức (có cả hình) đầy đủ ngữ cảnh:
Hieraus läßt sich auch der absolute Werth der Mathematik in Vergleichung mit der Philosophic in Anschung des Praktischen beurtheilen. Der erstere ist der der technisch //practischen (Geschicklichkeit zu Erfindung der Mittel zu beliebigen Zwecken) der andere der moralisch//practischen Vernunft und ist auf den Endzweck der schlechthin (categorisch) gebietend ist, nämlich in Gesinnungen gebefferie Menschen zu schaffen, gerichtet.
Leave a Reply